تاریخ مشروطه
رواج یک تفکر و پدیدار شدن یک منش جدید در طول یک روز و چند ماه نخواهد بود، بلکه سالیانی طول خواهد کشید. اولین برخورد فرهنگی ایران با اروپا به سالهای 1812 الی 1816 باز میگردد که نخستین دانشجویان ایرانی برای تحصیل به اروپا اعزام شدند. در بین این دانشجویان میرزا صالح شیرازی نیز به چشم میخورد که وی پس از بازگشت از تحصیل، اولین روزنامه را با نام «اخبار وقایع دارالخلافه» را در سال 1829 منتشر کرد که خود به نوعی پایهگذار مشروطه نیز بود.
در تاریخ ایران از افراد فراوانی در انتقال تفکر غرب به داخل ایران نام بردهاند که میتوان به سید جمال اسدآبادی، میرزا ابوالقاسم قایم مقام، میرزا تقی خان امیر کبیر، میرزا حسین خان سپهسالار و میرزا ملکم خان ناظم الدوله اشاره کرد. اکثر این افراد در نشر روزنامه به عنوان یکی از مسیرهای غربی شدن و رسیدن به حکومت قانون دخیل بودند. در دو سده اخیر روزنامههای زیادی در داخل و خارج ایران منتشر شدند که اکثر روزنامههای داخلی جنبه دولتی داشتند. انتشار نشریات و آگاهی یافتن مردم از این طریق و آشنایی تودهها با افکار جدید را بید یکی از عوامل شروع مشروطه به حساب آورد.
یکی دیگر از عوامل زمینه ساز انقلاب مشروطه، تغییر در سبک تدریس مدارس بود. از تشکیل دارلفنون در 1266 و تدریس مدرسین اطریشی تا ایجاد اولین دبستان در تبریز به سال 1305 و مدرسه مظفریه در سال 1311 قدمهایی در همین راه بود.
در ریشه یابی انقلاب مشروطه، نهضت تنباکو نیز جایگاه ویژهای دارد. این نهضت در زمانی خود را باز کرد که خفقان بر سراسر کشور حکمفرما بوده و نیروی استبداد اجازه تفکر را به مردم نمیداد و تا جایی به پیش رفته بود که انتشار نشریات را ممنوع اعلام کرده بود. روسیه و انگلستان دو همسایه قدرتمند ایران، از اوضاع آشفتهی داخلی استفاده کردند و امتیازات بیشتری از دولت ایران طلب میکردند. در همین زمان بود که روحانیت برای ایستادگی و مقابله با دستاندازی خارجیان در ثروت ملی به پاخاستند. روحانیت در قدم نخست در برابر اعطای امتیاز «رویتر» قد برافراشتند که سرانجام این امتیاز ننگین از سوی شاه لغو شد.
اما امتیاز تنباکو و اعطای این امتیاز به تابوت داستان دیگری را در پس خود داشت. زراعت تنباکو در ایران سابقهی طولانی داشت و بسیاری بر این عقیده بودند که تنباکوی ایرانی بسیار باکیفیت میباشد. تنباکوی ایران در آن دوران به بسیاری از کشورهای آسیایی به خصوص همسایگان ایران صادر میشده است. ایران با عقد این امتیاز، تنباکوی تولیدی خود را تماماً به شخص تالبوت میفروخت و ایرانیان برای خرید تنباکو مجبور بودند از این شرکت تنباکوی مورد نیاز خود را تهیه کنند که قیمت آن هم بالاتر میشد.
در سوم ناصرالدین شاه به انگلستان مذاکراتی در باب عقد این قرارداد صورت گرفت. ماژور تالبوت مامور شد تا با صدراعظم «امین السلطان» و شاه مذاکره کند و سرانجام در سال 1890 این امتیاز به مدت 50 سال به تالبوت داده شد.
روحانیون در اعتراض به امتیاز تنباکو اعلام میداشتند که اسلام بر عدم تسلط بیگاناگان اصرار دارد و این مساله و شعارهایی از این دست سبب شد تا مساجد به پایگاهی اجتماعی برای اعتراض به اعطای حق امتیاز تنباکو به شخص تالبوت شوند. آیتالله حاج میرزا محمد حسن شیرازی معروف به میرزای شیرازی مرجعیت شیعه در آن روزگار در سامرا ساکن بود. وی در خصوص عقد این قرارداد با انگلستان به دولت ایران تذکر داد. اما عدم توجه حاکم ایران سبب شد تا موجی از اعتراض تمام کشور را فرا گیرد. پادشاه ترسوی ایران، از ترس آنکه مبادا تاج و تختش توسط مردم تصاحب شود و دست آنها از ثروت کوتاه شود ابتدا فعالیتهای شرکت رژی را در ایران محدود کرد. اما چون اعتراضات خاموش نشد مجبور شد تا این امتیاز را لغو نماید. شرکت رژی نیز 500 هزار لیره استرلینگ از ایران بابت غرامت طلب کرد که بانک شاهنشاهی با پرداخت قرض به دولت ایران، غرامت شرکت انگلیسی را پرداخت.
برخی از صاحبنظران معتقدند که این جنبش توانایی این را داشت تا به یک جنبش سیاسی – مذهبی تبدیل شود و سلطنت شاهی را از بین ببرد. در واقع باید گفت که در آن دوران اکثر روحانیون بر وجود سلطنت اعتقاد داشتند؛ این امر دو اواخر به رسمیت شناختن مجلس و قانون خود را به خوبی نشان داد. از همین رو وجود چنین دیدگاهی به این نهضت کاملاً منتفی خواهد بود.
در تاریخ ایران از افراد فراوانی در انتقال تفکر غرب به داخل ایران نام بردهاند که میتوان به سید جمال اسدآبادی، میرزا ابوالقاسم قایم مقام، میرزا تقی خان امیر کبیر، میرزا حسین خان سپهسالار و میرزا ملکم خان ناظم الدوله اشاره کرد. اکثر این افراد در نشر روزنامه به عنوان یکی از مسیرهای غربی شدن و رسیدن به حکومت قانون دخیل بودند. در دو سده اخیر روزنامههای زیادی در داخل و خارج ایران منتشر شدند که اکثر روزنامههای داخلی جنبه دولتی داشتند. انتشار نشریات و آگاهی یافتن مردم از این طریق و آشنایی تودهها با افکار جدید را بید یکی از عوامل شروع مشروطه به حساب آورد.
یکی دیگر از عوامل زمینه ساز انقلاب مشروطه، تغییر در سبک تدریس مدارس بود. از تشکیل دارلفنون در 1266 و تدریس مدرسین اطریشی تا ایجاد اولین دبستان در تبریز به سال 1305 و مدرسه مظفریه در سال 1311 قدمهایی در همین راه بود.
در ریشه یابی انقلاب مشروطه، نهضت تنباکو نیز جایگاه ویژهای دارد. این نهضت در زمانی خود را باز کرد که خفقان بر سراسر کشور حکمفرما بوده و نیروی استبداد اجازه تفکر را به مردم نمیداد و تا جایی به پیش رفته بود که انتشار نشریات را ممنوع اعلام کرده بود. روسیه و انگلستان دو همسایه قدرتمند ایران، از اوضاع آشفتهی داخلی استفاده کردند و امتیازات بیشتری از دولت ایران طلب میکردند. در همین زمان بود که روحانیت برای ایستادگی و مقابله با دستاندازی خارجیان در ثروت ملی به پاخاستند. روحانیت در قدم نخست در برابر اعطای امتیاز «رویتر» قد برافراشتند که سرانجام این امتیاز ننگین از سوی شاه لغو شد.
اما امتیاز تنباکو و اعطای این امتیاز به تابوت داستان دیگری را در پس خود داشت. زراعت تنباکو در ایران سابقهی طولانی داشت و بسیاری بر این عقیده بودند که تنباکوی ایرانی بسیار باکیفیت میباشد. تنباکوی ایران در آن دوران به بسیاری از کشورهای آسیایی به خصوص همسایگان ایران صادر میشده است. ایران با عقد این امتیاز، تنباکوی تولیدی خود را تماماً به شخص تالبوت میفروخت و ایرانیان برای خرید تنباکو مجبور بودند از این شرکت تنباکوی مورد نیاز خود را تهیه کنند که قیمت آن هم بالاتر میشد.
در سوم ناصرالدین شاه به انگلستان مذاکراتی در باب عقد این قرارداد صورت گرفت. ماژور تالبوت مامور شد تا با صدراعظم «امین السلطان» و شاه مذاکره کند و سرانجام در سال 1890 این امتیاز به مدت 50 سال به تالبوت داده شد.
روحانیون در اعتراض به امتیاز تنباکو اعلام میداشتند که اسلام بر عدم تسلط بیگاناگان اصرار دارد و این مساله و شعارهایی از این دست سبب شد تا مساجد به پایگاهی اجتماعی برای اعتراض به اعطای حق امتیاز تنباکو به شخص تالبوت شوند. آیتالله حاج میرزا محمد حسن شیرازی معروف به میرزای شیرازی مرجعیت شیعه در آن روزگار در سامرا ساکن بود. وی در خصوص عقد این قرارداد با انگلستان به دولت ایران تذکر داد. اما عدم توجه حاکم ایران سبب شد تا موجی از اعتراض تمام کشور را فرا گیرد. پادشاه ترسوی ایران، از ترس آنکه مبادا تاج و تختش توسط مردم تصاحب شود و دست آنها از ثروت کوتاه شود ابتدا فعالیتهای شرکت رژی را در ایران محدود کرد. اما چون اعتراضات خاموش نشد مجبور شد تا این امتیاز را لغو نماید. شرکت رژی نیز 500 هزار لیره استرلینگ از ایران بابت غرامت طلب کرد که بانک شاهنشاهی با پرداخت قرض به دولت ایران، غرامت شرکت انگلیسی را پرداخت.
برخی از صاحبنظران معتقدند که این جنبش توانایی این را داشت تا به یک جنبش سیاسی – مذهبی تبدیل شود و سلطنت شاهی را از بین ببرد. در واقع باید گفت که در آن دوران اکثر روحانیون بر وجود سلطنت اعتقاد داشتند؛ این امر دو اواخر به رسمیت شناختن مجلس و قانون خود را به خوبی نشان داد. از همین رو وجود چنین دیدگاهی به این نهضت کاملاً منتفی خواهد بود.
