نویسنده: سیامک قلیزاده
تاریخ انگاری تاثیر جنگ های صلیبی بر دنیای اسلام 2
پیشرفت اروپا، پسرفت اسلام
.: بخش دوم :.
مسیحیان پس از یک دوره طولانی ترس و وحشت از نیستی و اضمحلال در مقابل قدرت مسلمین، بر اثر تکان های شدید ناشی از فتوحات مسلمین که تا قلب اروپا نفوذ کرده بود، بر اثر جنگ های صلیبی از خواب بیدار شدند.
مونتگمری وات درباره اهمیت و تاثیر بنیادی این جنگ ها برای غرب و اروپا در کتاب «تاثیر اسلام در اروپا»[1] می نویسد:
«اهمیت بنیادی نهضت صلیبی این بود که اروپای غربی از طریق این نهضت به هویت خود پی برد. این برایند مثبت، شکست سیاسی و نظامی آنها را جبران کرد. اروپا علی رغم شکست، بنا به عوامل و علل دیگر رو به پیشرفت نهاد. از سوی دیگر مسیحیت شرقی با جنگ های صلیبی ضد هدف متعهد آنها بودند. صلیبی ها از نظر فرهنگی بعضی از جوانب جذاب حیات اسلامی را در شرق به تجربه نشستند و سعی کردند در موقع بازگشت به وطن از آنها اقتباس و تقلید کنند.»
از نظر بازرگانی و صنعت نیز بر اثر این جنگ ها، مسیحیان با صنعت و بازرگانی دنیای اسلام آشنا شدند و این امر در رشد بازرگانی و فعالیت های تجاری جوامع اروپایی تاثیر زیادی گذاشت. ویل دورانت در کتاب «تاریخ تمدن: عصر ایمان» در خصوص ورود تجار اروپایی به سرزمین های اسلامی می نویسد:
«هر جا صلیبیون رفتند، سوداگران به دنبال آنها کالاهای خود را راه انداختند، شاید هم بازرگانان راهنما و مشوق صلیبی ها بودند. شهسواران، فلسطین را ازدست دادند، اما ناوهای ایتالیایی بودند که نه تنها دست مسلمانان بلکه دست امپراتوری بیزانس را نیز از مدیترانه کوتاه و سلطه خویش را بر آن دریا آشکار ساختند. ونیز، جنووا، پیزا، آمالفی، مارسی و بارسلون قبل از این حوادث با مسلمانان مشرق زمین، ناحیه تنگه بسفر و دریای سیاه معاملات تجاری داشتند؛ اما این داد و ستد بر اثر جنگ های صلیبی بسیار توسعه پیدا کرد.»
این امر منجر به شکل گیری نهضت پروتستانتیسم و به تعبیری «مسیحیت اسلامیزه» در اروپا شد. از نظر عینی و اجتماعی – اقتصادی، با تزلزل و فروپاشی تدریجی فئودالیسم اروپایی و رشد طبقه متوسط و بورژوازی با آن حجم عظیم مبادلات تجاری و صنعتی و اقتصادی، روند اضمحلال فئودالیسم و تکوین سرمایه داری و ترقی تجارات، صنعت و اقتصاد اروپا سریعتر و انقلاب تجاری – اقتصادی آن نزدیکتر شد و در نهایت در نقطه عطف خود به تولد غرب جدید (رنسانس) انجامید.
تعدادی از نویسندگان غربی تاثیر جنگ های صلیبی در جهان اسلام را ناچیز و کم اهمیت جلوه داده اند و حتی در تحولات سیاسی و اوضاع داخلی جهان اسلام بی تاثیر دانسته اند. از جمله، اشپولبر، جنگ های صلیبی را همچون حادثه ای فرعی در تاریخ قسمت کوچکی از تمام دنیای اسلام قلمداد کرده و معتقد است که این جنگها فقط در سوریه، فلسطین و سواحل مصر جریان داشت نه در بین النهرین و ایران و آسیای مرکزی. بنابراین تحول اوضاع سیاسی در این سرزمین ها به هیچ وجه از این واقعه متاثر نشد و سکنه این نواحی هیچ گ.نه تماسی با مسیحیان صلیبی پیدا نکردند.
به علت آشفتگی سیاسی داخلی و اختلافات و قیام اسماعیلیان در جهان اسلام و به دلیل اینکه عباسیان با آن همه ضعف و سستی، مستقیما در معرض این تهاجم نبودند و حتی ترکان سلجوقی نیز دچار آشفتگی سیاسی و درگیری با شورشیان اسماعیلی (نزاری) و فاطمیان و اتابکان و عباسیان بودند، دیگر خطری برای صلیبیان اروپایی به حساب نمی آمدند. جامعه مسلمانان در برابر تهاجم صلیبی ها در مراحل بعد چندان مقاومتی نکرد. وقوع این جنگ ها و حملات فرسایشی اروپاییان در ضعف و زوال و از هم پاشیدگی جوامع مسلمان و تشدید این ضعف و پراکندگی در جهان اسلام موثر بود.
از نظر روابط میان جهان مسیحیت و غرب با اسلام و مسلمانان،جنگ های صلیبی نقطه عطف این روابط با تغییرات کیفی منفی و اثار و عوارض پایدار و تشدید همان روابط خصمانه گذشته به شمار می رود. در واقع این جنگ ها عکس العملی بود از سوی اروپاییان در برابر مسلمانان و اسلام.
پیروزی صلیبی ها در جنگ تولوز در اندلس و بعد تصرف قرطبه و اشبیله طی بیست سال عملیات خوشنت آمیز و رفتار جنایتبار با سقوط «الموحدون» به حکومت مسلمانان در اسپانیا خاتمه داد. بدین ترتیب جهان مسیحیت در مساله اسپانیا توانست اولین انتقام خود را از مسلمانان بگیرد. در اواخر قرن 15 میلادی آخرین پایگاه مسلمانان، غرناطه در اسپانیا نیز سقوط کرد. از نظر دستگاه رهبری کلیسای کاتولیک روم و دولت های اروپایی، این حادثه یک پیروزی فراموش نشدنی جهان مسیحی بر اسلام قلمداد شد؛ به حدی که رویداد غرناطه را یک انتقام نا تمام و جزیی جهان مسیحی گیری از اسلام نام نهاده بودند.
سقوط اسپانیا و سیسیل ضربه مهلکی را بر جهان اسلام وارد آورد. از علل و عوامل این سقوط می توان به وجود تفرقه و اختلاف داخلی طوایف و امرای مسلمین در قرطبه و سایر نقاط اندلس اشاره کرد.
با فتح پایگاه های مسلمین در اروپا، مسیحیان به منابع علمی و فرهنگی غنی از دنیای اسلام دست یافتند که با الهام از آنها توانستند در بسیاری از علوم و فنون در طول چندین قرن پیشرفت چشمگیری را به دست آورند. اروپاییان با منابعی همچون ابوعلی سینا، غزالی و ابن رشد در طول سالهای بعدی به درجاتی از علوم رسیدند که خود مسلمانان نتوانستند به این درجات عالی برسند.
پانوشت:
1- مونتگمری وات، تاثیر اسلام در اروپا، ترجمه یعقوب آژند، انتشارات مولوی – صص 102 و 103
پیشرفت اروپا، پسرفت اسلام
.: بخش دوم :.
مسیحیان پس از یک دوره طولانی ترس و وحشت از نیستی و اضمحلال در مقابل قدرت مسلمین، بر اثر تکان های شدید ناشی از فتوحات مسلمین که تا قلب اروپا نفوذ کرده بود، بر اثر جنگ های صلیبی از خواب بیدار شدند.
مونتگمری وات درباره اهمیت و تاثیر بنیادی این جنگ ها برای غرب و اروپا در کتاب «تاثیر اسلام در اروپا»[1] می نویسد:
«اهمیت بنیادی نهضت صلیبی این بود که اروپای غربی از طریق این نهضت به هویت خود پی برد. این برایند مثبت، شکست سیاسی و نظامی آنها را جبران کرد. اروپا علی رغم شکست، بنا به عوامل و علل دیگر رو به پیشرفت نهاد. از سوی دیگر مسیحیت شرقی با جنگ های صلیبی ضد هدف متعهد آنها بودند. صلیبی ها از نظر فرهنگی بعضی از جوانب جذاب حیات اسلامی را در شرق به تجربه نشستند و سعی کردند در موقع بازگشت به وطن از آنها اقتباس و تقلید کنند.»
از نظر بازرگانی و صنعت نیز بر اثر این جنگ ها، مسیحیان با صنعت و بازرگانی دنیای اسلام آشنا شدند و این امر در رشد بازرگانی و فعالیت های تجاری جوامع اروپایی تاثیر زیادی گذاشت. ویل دورانت در کتاب «تاریخ تمدن: عصر ایمان» در خصوص ورود تجار اروپایی به سرزمین های اسلامی می نویسد:
«هر جا صلیبیون رفتند، سوداگران به دنبال آنها کالاهای خود را راه انداختند، شاید هم بازرگانان راهنما و مشوق صلیبی ها بودند. شهسواران، فلسطین را ازدست دادند، اما ناوهای ایتالیایی بودند که نه تنها دست مسلمانان بلکه دست امپراتوری بیزانس را نیز از مدیترانه کوتاه و سلطه خویش را بر آن دریا آشکار ساختند. ونیز، جنووا، پیزا، آمالفی، مارسی و بارسلون قبل از این حوادث با مسلمانان مشرق زمین، ناحیه تنگه بسفر و دریای سیاه معاملات تجاری داشتند؛ اما این داد و ستد بر اثر جنگ های صلیبی بسیار توسعه پیدا کرد.»
این امر منجر به شکل گیری نهضت پروتستانتیسم و به تعبیری «مسیحیت اسلامیزه» در اروپا شد. از نظر عینی و اجتماعی – اقتصادی، با تزلزل و فروپاشی تدریجی فئودالیسم اروپایی و رشد طبقه متوسط و بورژوازی با آن حجم عظیم مبادلات تجاری و صنعتی و اقتصادی، روند اضمحلال فئودالیسم و تکوین سرمایه داری و ترقی تجارات، صنعت و اقتصاد اروپا سریعتر و انقلاب تجاری – اقتصادی آن نزدیکتر شد و در نهایت در نقطه عطف خود به تولد غرب جدید (رنسانس) انجامید.
تعدادی از نویسندگان غربی تاثیر جنگ های صلیبی در جهان اسلام را ناچیز و کم اهمیت جلوه داده اند و حتی در تحولات سیاسی و اوضاع داخلی جهان اسلام بی تاثیر دانسته اند. از جمله، اشپولبر، جنگ های صلیبی را همچون حادثه ای فرعی در تاریخ قسمت کوچکی از تمام دنیای اسلام قلمداد کرده و معتقد است که این جنگها فقط در سوریه، فلسطین و سواحل مصر جریان داشت نه در بین النهرین و ایران و آسیای مرکزی. بنابراین تحول اوضاع سیاسی در این سرزمین ها به هیچ وجه از این واقعه متاثر نشد و سکنه این نواحی هیچ گ.نه تماسی با مسیحیان صلیبی پیدا نکردند.
به علت آشفتگی سیاسی داخلی و اختلافات و قیام اسماعیلیان در جهان اسلام و به دلیل اینکه عباسیان با آن همه ضعف و سستی، مستقیما در معرض این تهاجم نبودند و حتی ترکان سلجوقی نیز دچار آشفتگی سیاسی و درگیری با شورشیان اسماعیلی (نزاری) و فاطمیان و اتابکان و عباسیان بودند، دیگر خطری برای صلیبیان اروپایی به حساب نمی آمدند. جامعه مسلمانان در برابر تهاجم صلیبی ها در مراحل بعد چندان مقاومتی نکرد. وقوع این جنگ ها و حملات فرسایشی اروپاییان در ضعف و زوال و از هم پاشیدگی جوامع مسلمان و تشدید این ضعف و پراکندگی در جهان اسلام موثر بود.
از نظر روابط میان جهان مسیحیت و غرب با اسلام و مسلمانان،جنگ های صلیبی نقطه عطف این روابط با تغییرات کیفی منفی و اثار و عوارض پایدار و تشدید همان روابط خصمانه گذشته به شمار می رود. در واقع این جنگ ها عکس العملی بود از سوی اروپاییان در برابر مسلمانان و اسلام.
پیروزی صلیبی ها در جنگ تولوز در اندلس و بعد تصرف قرطبه و اشبیله طی بیست سال عملیات خوشنت آمیز و رفتار جنایتبار با سقوط «الموحدون» به حکومت مسلمانان در اسپانیا خاتمه داد. بدین ترتیب جهان مسیحیت در مساله اسپانیا توانست اولین انتقام خود را از مسلمانان بگیرد. در اواخر قرن 15 میلادی آخرین پایگاه مسلمانان، غرناطه در اسپانیا نیز سقوط کرد. از نظر دستگاه رهبری کلیسای کاتولیک روم و دولت های اروپایی، این حادثه یک پیروزی فراموش نشدنی جهان مسیحی بر اسلام قلمداد شد؛ به حدی که رویداد غرناطه را یک انتقام نا تمام و جزیی جهان مسیحی گیری از اسلام نام نهاده بودند.
سقوط اسپانیا و سیسیل ضربه مهلکی را بر جهان اسلام وارد آورد. از علل و عوامل این سقوط می توان به وجود تفرقه و اختلاف داخلی طوایف و امرای مسلمین در قرطبه و سایر نقاط اندلس اشاره کرد.
با فتح پایگاه های مسلمین در اروپا، مسیحیان به منابع علمی و فرهنگی غنی از دنیای اسلام دست یافتند که با الهام از آنها توانستند در بسیاری از علوم و فنون در طول چندین قرن پیشرفت چشمگیری را به دست آورند. اروپاییان با منابعی همچون ابوعلی سینا، غزالی و ابن رشد در طول سالهای بعدی به درجاتی از علوم رسیدند که خود مسلمانان نتوانستند به این درجات عالی برسند.
پانوشت:
1- مونتگمری وات، تاثیر اسلام در اروپا، ترجمه یعقوب آژند، انتشارات مولوی – صص 102 و 103
